اسماعيليان كه بنا به نوشته مورخين در اواخر قرن پنجم هجري وارد قهستان شدند و بلاد اين ناحيه را تصرف كردند . علاوه بر استفاده از قلعه ها و ابنيه هاي دفاعي كه در منطقه از دوره ساسانيان باقي مانده بود قلعه هايي ساختند كه خرابه هاي آنها تا امروز باقي مانده است  وجود قلعه هاي دختر در منطقه گناباد مانند قلعه دختر شوراب و قلعه دختر بجستان خود مويد اين نكته مي باشد.

در مورد انقراض حكومت اسماعيليان در منطقه قهستان شهاب الدين عبدا... خوافي مي نويسد‌: اعيان اسماعيليان قهستان را مسخر كردند و مدتها در تصرف ايشان بود تا اينكه پادشاه گيتي ستان هلاكو خان مغول به خراسان آمد زو قلاع ايشان را به تمام مسخر گردانيد »،قبل از مغولان تركان غز قهستان را ويران كرده بودند كه گناباد هم جزئي از قسمتهاي ويران شده بود . و هنوز ويراني غزان در اين منطقه ترميم نيافته بود كه در سال 617هجري مغولان به  خراسان سرازير شدند . مغولان قدرت اسماعيليه را در سال 655هجري درهم مي شكنند و براي مدتي ايالت قهستان تحت فرمانروايي ايلخانان مغول قرار مي گيرد . هر چند كه منبع و مدركي براي حمله مستقيم مغولان و تسخير شهر گناباد در دست نيست ولي قراين ذكر شده و اينكه چگونه قلاع و دژهاي اسماعيلي را تصاحب مي كردند ،نشان مي دهد كه گناباد نيز در آن دوران تحت سلطه مغولان بوده است .

در شاهنامه فردوسي به كرات به نام  گناباد اشاره شده است و همچنين برخي وقايع شاهنامه از جمله جنگ پشن ، جنگ يازده رخ ، جنگ طوس و فرود در اين ناحيه واقع شده است مرحوم دكتر عباس زماني آثارباقيمانده در زيبد و مناطقي از  گناباد را دليل بارزي به وقوع جريانات تاريخي و اسطوره اي ميداند كه اين آثار عبارتند از :

1-        قلعه مخروبه زيبد

2-        قلعه مخروبه شاه نشين

3-        قبر پيرا ن ويسه و درب صوفه

4-        - قلعه فرود در 3 كيلومتري روستاي ديسفان

5-        مخروبه هاي قلعه سفيد و روستايي به همين نام در كنار آن